වෙරළ තීරය, වෙරළබඩ සම්පත් සහ වෙරළබඩ ව්‍යසන කළමනාකරණය කිරීම සඳහා අවශ්‍ය කරන සාමාජීය, ආර්ථික, පාරිසරික සහ වෙරළබඩ දත්ත එකතු කරන අතරතුර වෙරළබඩ කලාපය සහ වෙරළ තීරය හැම කල්හිම සමීක්ෂණය කළ යුතුය. මේවා ගැන තොරතුරු අනාවරණය කර ගැනීම පිණිස සමීක්ෂණ ක්‍රියාවලිය ඔස්සේ හඳුනා ගනු ලබන ගැටලු පිළිබඳ පර්යේෂණ සිදු කළ යුතුය. වෙරළ තීරය, ව්‍යසන සහ සම්පත් කළමනාකරණය සඳහා යෝජනා සැලසුම් කළ යුත්තේ අදාළ සාධක සුපරීක්ෂාකාරීව සොයා බැලීම සඳහා කළ යුතු විමර්ශන වලින් පසුවය.

ඉහත සඳහන් ක්‍රියාවලි මඟින් හෙළි කර ගන්නා දත්ත ගබඩා කර ගෙන සකස් කොට තීරණ ගැනීම සඳහා විශ්ලේෂණය කළ යුතුය. වෙරළබඩ පර්යේෂණ සහ සැලසුම් අංශය ඉහත සඳහන් කරුණු වන වෙරළබඩ සමීක්ෂණ කටයුතු, පර්යේෂණ කිරීම, විමර්ශනය කිරීම, සැලසුම් කිරීම සහ තොරතුරු සැපයීම යන මේවා කෙරෙහි සැලකිලිමත් වෙයි. මේ අතර දත්ත තෝරා බේරා අවශ්‍ය අවස්ථාවන්හිදී වෙරළබඩ ඉංජිනේරුමය දැනුම වෙනත් අංශවලට සහ ආයතනවලට සැපයීම ද සිදු කරයි.

වෙරළබඩ සම්පත් සංවර්ධන අංශය වගකිය යුතු වන්නේ වෙරළබඩ කලාපය පරිපාලනය කිරීම සහ භාරව සිටීම සහ වෙරළබඩ සම්පත් සංවර්ධනය කිරීම පිළිබඳ කාර්යවලට සහ ක්‍රියාකාරකම් වලට ය. සම්පත් තිරසාර ලෙස පාවිච්චි කිරීමේදීත් පාරිසරික බලපෑම් ලිහිල් කිරීමේදීත් අදාළ සියලූම සංවර්ධන කටයුතු තක්සේරු කර බලන සංවර්ධනය නියමානුකූල කිරීමේ පද්ධතිය ක්‍රියාත්මක කෙරෙන අතර එමගින් වෙරළබඩ කලාපය තුළ සංවර්ධන කටයුතු කළමනාකරණයද සිදු කෙරේ.

ජාතික, ප්‍රාන්තීය සහ ස්ථානීය වු විශේෂ වෙරළබඩ සම්පත් සංවර්ධනය කිරීමේ සැලසුම් සහ උපායමාර්ග අනෙකුත් අදාළ ආයතන සහ ප්‍රජාව සමඟ ඒකාබද්ධ වී සම්පත් වලට උපරිම වටිනාකම් ලබාදීම සම්බන්ධයෙන් ද මෙම අංශය වගකීම් දරයි. මෙම සැලසුම් සහ උපායමාර්ග ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී පාවිච්චි කරන්නන් අතර ඇතිවන ගැටුම්, සමාජීය සංස්කෘතික, ආර්ථික සහ පාරිසරික ගැටලු, වෙරළබඩ පරිසරය ගැන මහජනයා දැනුවත් වීම සහ එයට සංවේදී වීම යන කරුණු කෙරෙහිද සැලකිල්ල යොමු කරනු ලැබේ.

වෙරළබඩ කලාපය අභ්‍යන්තර ගොඩබිමෙන් වෙන් කරන වෙරළ සහ වෙරළබඩ පරිසරය මෙහි මූලික සම්පත් වේ. සැලැස්මේ දැක්වෙන කල්තියා නිගමනය කර ඇති වෙරළබඩ සම්පත් වැඩි දියුණු කරනු පිණිස ස්වාභාවික පාරිසරික ක්‍රියාදාමයන් කෙරෙහි සුපරීක්ෂාකාරී වෙමින් වෙරළ තීරුව සහ වෙරළබඩ පරිසරය කළමනාකරණය කළ යුතුය. වෙරළ තීරුව කළමනාකරණය කිරීමේ ව්‍යාපෘතිය සහ දෙපාර්තමේන්තු දේපල නඩත්තු කිරීම සහ වැඩි දියුණු කිරීම සම්බන්ධයෙන් ද වෙරළබඩ ඉදිකිරීම් අංශය වගකිය යුතු වේ. වෙරළ තීරුව සහ වෙරළබඩ පරිසරයේ අංගෝපාංග ජාතික මට්ටමෙන් නඩත්තු කොට පුනරුත්ථාපන කිරීම ද ඉදිකිරීම් අංශය කළ යුතු වේ.

වෙරළබඩ අංශයේ තිරසාර සංවර්ධනය ශ්‍රී ලංකා රජය පවරා ඇත්තේ වෙරළ සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව වෙත ය. මෙම දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ඒ අනුව දෙපාර්තමේන්තුව ඒ සඳහා අරමුණු නිමකර ඇත. මෙම අරමුණු කාර්යක්ෂම ලෙසත් ඵලදායී ලෙසත් මුදුන්පත් කර ගැනීමට හැකි වන පරිදි නිසි කලට වේලාවට සමීක්ෂණය කිරීමෙන් සහ ඇගයුම් කිරීමෙන් වැඩ සටහන් විධානය කිරීමට පහසුවක් ඇතිවේ. දෙපාර්තමේන්තුවේ අරමුණු අනුව සකස් කළ වැඩ සටහන් වල හා කාර්යවල ඵලදායීතාවය පිළිබඳ තොරතුරු ආපසු සැපයීම ද පශ්චාත් සමීක්ෂණ සහ ඇගයුම් අංශයෙන් සිදු වේ. දෙපාර්තමේන්තු වැඩ සටහන්වල සහ ව්‍යාපෘතිවල පශ්චාත් සමීක්ෂණ කටයුතු සහ ඇගැයීම් කටයුතු කිරීමත් ඒ අතරතුර එම තොරතුරු ඉහළ බලධාරීන් වෙත දැනුම් දීමත් සමීක්ෂණ සහ ඇගැයීම් අංශයේ වගකිීම වේ.
 

වෙරළබඩ කලාපීය කළමනාකරණය සම්බන්ධයෙන් සුවිසල් භූමිකාවක් ඉටු වන්නේ නීති සහ රෙගුලාසිවලිනි. දෙපාර්තමේන්තුව තුළ වෙනම වෙරළබඩ කලාපීය මෙහෙයුම් අංශයක් පිහිටුවා තිබේ. වෙරළබඩ කලාපය තුළ නීති සහ රෙගුලාසි ක්‍රමවත්ව ක්‍රියාත්මක කෙරෙන බවට වෙරළබඩ කලාපීය මෙහෙයුම් අංශය වග බලා ගනී.

සාමාන්‍ය මහජනතාව, දේපල සහ පරිසරය කෙරෙහි අහිතකර ලෙස බලපාන උපද්‍රව කීපයකට වෙරළබඩ කලාපය ගොදුරු වේ. එබඳු ව්‍යසනයන්ගේ බලපෑම ලිහිල් කරනු පිණිස පුහුණුව ලත් විශේෂඥයන් සහිත වෙරළබඩ කලාපීය මෙහෙයුම් අංශය ක්‍රියාත්මක වේ.

ස්වකීය කටයුතු ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා හැම වැඩසටහන් වලට සහ ව්‍යාපෘතිවලට අරමුදල් අවශ්‍ය ය. ඇස්තමේන්තු කර ඇති මුදල් වෙන් කර දීම් රජයේ වාර්ෂික අයවැයෙන් ලබාගන්නා මුදල් අංශය එම මුදල් වියදම් කර ඇති ආකාරය ද බලධාරීන් වෙත දැනුම් දෙයි. එම කටයුතු වලට අදාළ මූල්‍ය දත්ත සහ විශ්ලේෂණ තොරතුරු පවත්වා ගැනීමෙන් තීරණවලට එළැඹීමට සහය වීමද මේ අංශයෙන් ඉටු වේ.

දෙපාර්තමේන්තු අරමුණු මුදුන්පත් කර ගැනීම සඳහා මානව සම්පත් කළමනාකරණය අතිශය වැදගත් වේ. කාර්ය මණ්ඩලයේ ප්‍රමාණවත් භාවය ඇගයීමට ලක් කරමින් සහ වැඩසටහන් ද ක්‍රියාකාරකම් ද පවත්වා ගෙන යාමට ඔවුන් සතු දක්ෂතා තක්සේරු කරමින් වරින්වර පුරප්පාඩු පිරවීමට අවශ්‍ය කාර්ය මණ්ඩලය බඳවා ගැනීම සහ පුහුණු කිරීම ද කළ යුතු වේ. ඉහත සඳහන් කරුණු ගැන පමණක් නොව උසස් වීම් ස්ථානමාරු කිරීම්, කාර්ය මණ්ඩලයේ විනය කටයුතු සහ ඔවුන් සතුටින් තැබීමට අවශ්‍ය සුබදායී වැඩකිරීමේ පරිසරයක් ඇති කිරීම මඟින් දෙපාර්තමේන්තුව තුළ මානව සම්පත් කළමනාකරණය ගැන පරිපාලන අංශය වගකිය යුතු වේ.